Toneelafdeling Nationaal Theater Praag kondigt stakingsalarm af, eist aftreden cultuurminister

De vakbonden van de toneelafdeling (činohra) van het Nationaal Theater in Praag riepen dinsdagavond 27 oktober 2026 een stakingspohotovost (stakingsalarm) uit. Zo’n stakingsalarm is een formele waarschuwing dat de vakbonden bereid zijn verdere stappen richting een echte staking te zetten als er niets verandert. Dat gebeurde direct na een voorstelling van Hamlet. Ze eisen het onmiddellijke aftreden van cultuurminister Ota Klempíř, van de liberale partij Motoristé sobě. Klempíř is in het huidige kabinet van Tsjechië verantwoordelijk voor het cultuurbeleid en de omroepwetgeving. Volgens de acteurs bedreigt het kabinet de vrijheid van meningsuiting, pers en kunst. Theaterwoordvoerder Tomáš Staněk bevestigde de aankondiging. Een stakingspohotovost gaat normaal gesproken aan een feitelijke staking vooraf en biedt beide partijen nog ruimte om tot een akkoord te komen. Het Nationaal Theater is het belangrijkste toneel- en operahuis van Tsjechië, met het hoofdgebouw aan de rivier de Vltava in het centrum van Praag. Het gezelschap omvat naast de toneelafdeling ook een operagezelschap en een balletgezelschap, en het gebouw geldt al sinds de negentiende eeuw als symbool van de Tsjechische nationale cultuur.

De acteurs koppelen hun eis om Klempíř te laten vertrekken aan een reeks andere punten. Ze willen dat het wetsvoorstel wordt ingetrokken dat de financiering van de publieke omroepen Česká televize en Český rozhlas naar de staatsbegroting verschuift. Ook eisen ze een einde aan wat zij zelf ingrepen noemen die de subsidies van het cultuurministerie schaden. Verder willen ze af van de voorgenomen wijzigingen aan het Staatsfonds voor Audiovisuele Kunst, dat film-, tv- en nieuwemediaprojecten in Tsjechië medefinanciert. Ze vragen een nieuwe en transparante selectieprocedure voor de directeur van de Nationale Galerie Praag, die de belangrijkste collectie Tsjechische en internationale kunst in de hoofdstad beheert. En ze eisen intrekking van het nieuwe staatsculturele beleidsplan. Het cultuurministerie verdeelt in Tsjechië de subsidies aan musea, theaters, bibliotheken en filmproductie in het land. Samen vormen die punten volgens de acteurs een reeks ingrepen van het kabinet in de cultuursector en de publieke omroep.

Voorzitter Ondřej Kepka van de Herecká asociace, de landelijke belangenorganisatie van Tsjechische acteurs, verklaarde dat zijn organisatie de eisen van de toneelleden van het Nationaal Theater volledig steunt. De organisatie behartigt de belangen van acteurs bij theaters door heel Tsjechië. Daarmee krijgt de actie van de toneelafdeling ook steun van buiten het eigen theater.

De actie van het Nationaal Theater sluit aan bij breder protest tegen het mediawetsvoorstel. De publieke omroepen worden nu gefinancierd via een omroepbijdrage die kijkers en luisteraars rechtstreeks betalen, los van de staatsbegroting; het wetsvoorstel zou die financiering net naar de begroting verplaatsen. Meerdere universiteiten in Tsjechië riepen al eerder een eigen stakingspohotovost af. Zondag 25 oktober protesteerden duizenden mensen op het Praagse Oudestadsplein tegen de wet, die in het weekend om 4.36 uur ’s nachts onverwacht door het parlement in tweede lezing werd aangenomen. Het Oudestadsplein is het centrale plein van de Praagse binnenstad en een vaste locatie voor grote demonstraties. De toneelafdeling van het Nationaal Theater sluit zich daarmee aan bij de eerdere acties van de universiteiten. Personeel van Česká televize en Český rozhlas plant op 3 november een voltijdse staking.