Zeman noemt protest tegen afschaffing omroepbijdrage overdreven, duizenden op de been in Praag

Oud-president Miloš Zeman noemde het protest tegen afschaffing van de Tsjechische omroepbijdrage zondag op Prima TV overdreven ophef die niemand aangaat. Daarmee verdedigde hij het plan van premier Andrej Babiš. Zeman wees erop dat zeventien EU-landen hun publieke omroep al via de staatsbegroting financieren, zonder dat de persvrijheid daar last van had. Financieel gaat het volgens hem om enkele miljarden kroon, niet om tientallen miljarden.

Zijn uitspraken volgen op een roerig weekend in de Poslanecká sněmovna, de Tsjechische Tweede Kamer. Die nam in de nacht van vrijdag op zaterdag om 4.36 uur het wetsvoorstel tot afschaffing van de omroepbijdrage aan in eerste lezing. Het voorstel treft de publieke omroepen Česká televize (ČT) en Český rozhlas (ČRo). Het moet nog door een tweede en derde lezing, inclusief een mogelijke amendementsronde, voordat het wet wordt.

Voor wie in Tsjechië woont, raakt het voorstel een vaste jaarlijkse rekening. De koncesionářské poplatky zijn de bijdrage die huishoudens en bedrijven nu per radio- of televisietoestel betalen aan ČT en ČRo. Verdwijnt die bijdrage, dan moeten beide omroepen voor hun geld naar de staatsbegroting. Critici zien dat als een risico voor hun onafhankelijkheid van de regering van de dag.

Die zorg bracht zondag volgens initiatiefnemer Mikuláš Minář van de beweging Milion chvilek pro demokracii duizenden mensen naar het Staroměstské náměstí in Praag. Ze demonstreerden daar als steunbetuiging aan ČT en ČRo. Minář kondigde een vervolgdemonstratie aan voor 15 november op het Letná-plein in Praag. Hij vergeleek de manier waarop de coalitie het wetsvoorstel zaterdagnacht door de Kamer loodste met besluiten van mafiaclans of het Sovjet-Politburo.

In de Kamer zelf liep het al eerder hoog op tussen oud-premier Petr Fiala (ODS) en Kamervoorzitter Tomio Okamura (SPD): ze verweten elkaar in het openbaar vuil spel rond de procedure van het wetsvoorstel. Fiala verwijt Okamura vuil werk te verrichten voor Babiš. Hij spreekt van machtsmisbruik dat de democratie schaadt en moeilijk is terug te draaien. Okamura wierp tegen dat de procedure voldeed aan een uitspraak van het Grondwettelijk Hof, die acht tot negen uur debat voorschrijft. Hij merkte ook op dat hij al tien jaar niet meer is uitgenodigd in het praatprogramma van presentator Václav Moravec.

Minister van Cultuur Oto Klempíř beroept zich bij het wetsvoorstel op een peiling van onderzoeksbureau Kantar uit het najaar van 2025. Daaruit blijkt dat 60 procent van de ondervraagde Tsjechen afschaffing van de omroepbijdrage steunt, ten gunste van rechtstreekse staatsbetalingen. Een ander onderzoek, van bureau STEM, wijst er volgens Klempíř op dat maar 11 procent van de bevolking de publieke omroep als prioriteit beschouwt.

Milion chvilek pro demokracii is de burgerbeweging die vaker grote demonstraties organiseert voor de rechtsstaat in Tsjechië. Voor Minář past de nachtelijke stemming in een patroon van besluiten die de coalitie buiten het daglicht om neemt. Zeman, een voormalig president van Tsjechië, steunt als zodanig nog altijd openlijk de koers van Babiš en diens kabinet.

De tweede en derde lezing van het wetsvoorstel moeten nog worden ingepland. De volgende aangekondigde demonstratie tegen afschaffing van de omroepbijdrage is op 15 november op het Letná-plein in Praag.