Regering Tsjechië verandert financiering van onderwijsassistenten op basisscholen

De Tsjechische regering keurde maandag 19 oktober 2026 unaniem een wetswijziging goed die de financiering van onderwijsassistenten in het basisonderwijs verandert, meldt minister Robert Plaga (ANO), de partij van premier Andrej Babiš. Plaga heeft onderwijs in zijn portefeuille. Scholen krijgen voortaan een vast budget voor assistenten, op basis van het aantal klassen en de behoeften van leerlingen. Eerder kregen scholen daarvoor een los bedrag per individueel kind, op aanbeveling. Plaga maakte het besluit bekend na afloop van de kabinetszitting. Schoolleiders krijgen daarmee meer vrijheid om assistenten zelf over klassen te verdelen, zonder een assistent vast aan één kind te koppelen.

Een onderwijsassistent werkt in de klas naast de leraar en ondersteunt leerlingen die extra hulp nodig hebben, bijvoorbeeld door een beperking, gedragsproblemen of een taalachterstand. Tot nu toe werd zo’n assistent in Tsjechië per kind toegewezen, op aanbeveling van een pedagogisch-psychologisch adviescentrum. Minister Robert Plaga verdedigt de hervorming met een vergelijking. Een goede onderwijsassistent functioneert volgens hem bijna als een tweede leraar, terwijl een slechte eerder als een extra probleemkind werkt. Hij benadrukt dat het kabinet zo de brede, automatische toewijzing van assistenten aan individuele leerlingen wil vervangen. Daarvoor in de plaats komt een flexibeler systeem, waarin de school zelf bepaalt waar de hulp het hardst nodig is.

Het aantal onderwijsassistenten in Tsjechië is sinds 2016 meer dan verdrievoudigd, een groei die sneller gaat dan de toename van het aantal leerlingen of leraren, blijkt uit cijfers van het Tsjechisch statistiekbureau ČSÚ. Dat bureau houdt de officiële onderwijsstatistieken van het land bij. De regering noemt die snelle stijging een van de redenen om de toewijzing van assistenten anders te organiseren. De huidige, individuele toewijzing maakt deel uit van het systeem van inclusief onderwijs dat Tsjechië de afgelopen jaren opbouwde. Daarbij krijgen kinderen met een beperking of leerachterstand zoveel mogelijk les in een gewone klas, in plaats van in een aparte school.

De wet regelt ook de rol van ouders strenger. Schooldirecteuren leggen ouders voortaan zelf op om hun kind te laten onderzoeken bij een pedagogisch-psychologisch adviescentrum, waar dat eerder alleen een aanbeveling was. Werken ouders niet mee, dan gaat de zaak naar de kinderbeschermingsinstantie OSPOD. Die instantie bewaakt de bescherming van kinderen in Tsjechië. Die aanscherping kwam er nadat coalitiepartners de behandeling van het wetsvoorstel twee weken eerder hadden opgeschort, voor onderzoek door een werkgroep. De regering van premier Andrej Babiš (ANO) regeert in coalitie en heeft voor zo’n wetswijziging ook de steun van haar coalitiepartners nodig.

De nieuwe financieringsregels gaan in op 1 september 2027, bijna een jaar na de goedkeuring door het kabinet. Een apart onderdeel van de wet voert een verzorgingsgebied in voor pedagogisch-psychologische adviescentra. Dat onderdeel treedt pas een jaar later in werking, op 1 september 2028. Tot die datum blijven scholen en adviescentra werken met de bestaande indeling. De nieuwe bekostiging van assistenten geldt dan al wel. Scholen en adviescentra in heel Tsjechië krijgen zo bijna een vol schooljaar de tijd om zich voor te bereiden, voordat ook de tweede fase van de wet ingaat.