Betogers bij parlement in Praag na stemming over omroepbijdrage ČT en ČRo

Nog voor de twee weekendprotesten verzamelde zich vrijdagmiddag en -avond al een spontane menigte op het Malostranské náměstí in Praag. Dat plein ligt bij het Sternbergpaleis, waarin het parlementsgebouw zit. De Tsjechische Kamer van Afgevaardigden had kort daarvoor gestemd voor een versnelde behandeling van een wet over de financiering van de publieke omroep. Tegen 22.30 uur stonden er volgens de politie enkele honderden mensen. Rond 21.00 uur probeerden enkele tientallen betogers het gebouw te betreden. De politie hield dat tegen zonder dat er iemand werd aangehouden. Oppositiepolitici Martin Kupka (ODS) en Zdeněk Hřib (Piraten) spraken de menigte toe.

Burgerbeweging Milion chvilek pro demokracii zet zich in voor democratische waarden en de rechtsstaat en organiseerde al eerder massale betogingen tegen de regering. Via een vrijdagavond gepubliceerde videoboodschap van voorzitter Mikuláš Minář riep de beweging op tot twee nieuwe demonstraties tegen dezelfde versnelde behandeling. Zaterdag is er een protest op het náměstí Svobody in Brno. Zondag vanaf 16.00 uur volgt een protest op het Staroměstské náměstí (Oudestadsplein) in Praag. De beweging organiseerde dit voorjaar al een vergelijkbare bijeenkomst ter ondersteuning van de publieke televisie ČT (Česká televize) en radio ČRo (Český rozhlas).

De regeringscoalitie van ANO, SPD en Motoristé wil het kijk- en luistergeld voor ČT en ČRo afschaffen. De omroepen zouden voortaan rechtstreeks uit de staatsbegroting worden betaald, in plaats van met een vaste bijdrage die huishoudens apart betalen, zoals de vroegere Nederlandse omroepbijdrage werkte. Samen zouden de begrotingen van beide omroepen vanaf 2027 met ongeveer 1,4 miljard Tsjechische kroon dalen, naar 7,8 miljard kroon samen. Dat is ruwweg het niveau van 2024, van voor de verhoging van het kijk- en luistergeld vorig jaar. Tegenstanders van het plan wijzen op een risico: een omroep die rechtstreeks uit de staatsbegroting wordt betaald, is ieder jaar afhankelijk van de goedkeuring van de zittende regering.

Personeel van ČT en ČRo kondigde een staking van een hele dag aan voor dinsdag 3 november, als reactie op het wetsvoorstel. Dat gebeurde via het initiatief Veřejnoprávně, dat hen vertegenwoordigt. Het initiatief ontstond eerder dit jaar uit zorgen van redacties van beide omroepen over de druk vanuit de politiek op hun onafhankelijkheid.

De oppositie overweegt zich op een geschikt moment te wenden tot het Tsjechische Constitutionele Hof en de Europese Commissie. Dat zei KDU-ČSL-Kamerlid František Talíř, vanwege de manier waarop de coalitie de versnelde behandeling van het financieringsvoorstel doordrukt. Het Constitutionele Hof in Brno toetst Tsjechische wetten aan de grondwet. De Europese Commissie, de uitvoerende macht van de Europese Unie, waakt onder meer over mediavrijheid binnen de lidstaten, waarvan Tsjechië een is. Na deze eerste lezing moet het wetsvoorstel nog door een tweede en derde lezing in de Kamer en door de Senaat, voordat het wet kan worden.

Ook buitenlandse inwoners van Tsjechië met een tv of radio betalen nu apart kijk- en luistergeld voor ČT en ČRo. De coalitie wil die bijdrage helemaal vervangen door financiering uit de staatsbegroting. Het protest in Praag begint zondag om 16.00 uur op het Staroměstské náměstí; in Brno begint het een dag eerder op het náměstí Svobody.